U bevindt zich hier:
Home > TotalCoach > Lezershoek > De Schijf van Vijf onder vuur
maandag, 28 mei 2018
 

   
De Schijf van Vijf onder vuur
(1 Stem)
Voedingsrichtlijnen hebben tot doel ons zó te laten eten dat we welvaartsziekten zo lang mogelijk op afstand houden. Dan is het op zijn minst raar dat onze Schijf van Vijf op cruciale punten verschilt met die van de Zweden, de Duitsers en de Grieken bijvoorbeeld. Wie heeft het gelijk aan zijn kant? En welke adviezen moet jij overnemen?

 

Onlangs herintroduceerde het Voedingscentrum de oude vertrouwde Schijf van Vijf. In 1980 moest die het veld ruimen voor de Maaltijdschijf, die op zijn beurt in 1991 werd vervangen door de Voedingswijzer. Het lijkt erop dat de chefkoks van de Gezondheidsraad hun kaart ieder decennium bijstellen 'naar de laatste wetenschappelijke inzichten'. Maar één blik op de nieuwe schijf en je weet genoeg: oude wijn en niet eens in nieuwe zakken. Baseer je voeding op de complexe koolhydraten in aardappelen, brood, pasta en andere graanproducten. Wees matig met vet en vervang verzadigd vet zoveel mogelijk door meervoudig onverzadigde varianten. Gebruik dagelijks magere zuivel (waar is de kaas?!) en eet twee stuks fruit en 200 gram groenten. Op het plaatje zien we een kuipje halvarine en een fles mais- of zonnebloemolie. Géén boter, géén olijfolie, de vetbronnen die in de landen rond de Middellandse Zee domineren. De Nederlandse Schijf van Vijf lijkt, de vormgeving even buiten beschouwing gelaten, als twee druppels water op de onlangs eveneens 'vernieuwde', maar niet wezenlijk veranderde Amerikaanse voedingspyramide. Dat model werd drie jaar geleden door het 'opperhoofd' van de humane voedingsleer, epidemioloog Walter Willett van Harvard, bestempeld als 'recept voor vetzucht en welvaartziekten'

Amerikanen blijken zo goed te luisteren naar hun autoriteiten, dat ze zich onder invloed van de 'fat scare' braaf het schompes zijn gaan eten aan allerlei vetvrij gemaksvoedsel. Daarvan word je, zo ontdekte Willett, júíst dik en ziek, omdat ons lijf in de war raakt van grote hoeveelheden suiker en zetmeel. Zo'n vaart zal het bij ons niet lopen. De voedselconsumptiepeilingen laten zien dat Nederlanders nog altijd verrassend trouw zijn aan hun stamppot, hun aardappelen-groenten-en-vlees maaltijd en zelfs aan het broodtrommeltje met thuis gesmeerde sandwiches en een stuk fruit. Daarvan wordt niemand dik of ziek. Bovendien heeft elke Nederlander een fiets, die hij in tegenstelling tot de gemiddelde Amerikaan zonder direct levensgevaar kan gebruiken.

De bezwaren
Toch is onze Schijf van Vijf volgens sommige wetenschappers verre van optimaal. De hoofdbezwaren? Tweehonderd gram groenten en twee stuks fruit zijn belachelijk weinig. De schijf spoort ons aan tot royale consumptie van zwaar bewerkte koolhydraten, die op de lange duur onze gevoeligheid voor het hormoon insuline verminderen, met desastreuze gevolgen. De schijf raadt het gebruik van verzadigd vet af, terwijl er geen enkel bewijs is dat verzadigd vet slecht is voor de gezondheid. Wél staat vast dat het vult, niet oxideert en bepaalde micro-organismen onschadelijk maakt. Ter vervanging verwijst de schijf naar vetbronnen die hoofdzakelijk bestaan uit het omega-6 vetzuur linolzuur, zonder de burger te informeren dat daar een adequate bron van plantaardige omega-3 (alfa linoleenzuur) tegenover moet staan. Dat laatste – een evenwichtige vetzuurbalans – is in talloze grote onderzoeken komen bovendrijven als hoofdverklaring voor het hartvriendelijke effect van een zogenoemd 'mediterraan eetpatroon', maar om minder duidelijke redenen wordt het door het Voedingscentrum niet gecommuniceerd.

Het leek ons aardig om eens te gaan shoppen in een paar andere ontwikkelde landen, om te kijken wat de mensen daar op hun bordje 'moeten' leggen. Een blikverruimend reisje naar Duitsland, Griekenland, Zweden en Japan levert een aardige rode draad op: eet alles (ook vette kaas!), maar laat je niet te vaak verleiden door de vele slimmeriken die uitstekende, goedkope basisproducten strippen, van suiker en transvetzuren voorzien en voor veel te veel geld in een oogverblindend cellofaantje doen.

Griekenland
Griekenland baseert haar officiële adviezen op het traditionele dieet van Kreta. Hoewel de bewoners van dit eiland meer dan 40 procent van hun energie uit vet halen, komen hart- en vaatziekten er nóg minder voor dan in Japan. De landen aan de Middellandse Zee hebben elk hun eigen voedingsgewoonten en -adviezen. 'Model Kreta' wordt vanwege zijn associatie met excellente gezondheid en een lang leven doorgaans aangeduid als de 'Mediterrane voedingspyramide'. In de Lyon Diet Heart Study verminderde deze manier van eten het relatieve risico op een dodelijk infarct met 70 procent. Er zijn geen geneesmiddelen die dat presteren.
Wat valt op
Het strookje olijfolie. Dat zou de indruk kunnen wekken dat Kretenzers matig zijn met vet, maar zowat 40 procent van hun dagelijkse energie komt uit de groene fles. In tegenstelling tot wat nog vaak wordt verondersteld, maakt een voeding met relatief veel vet niet dik. Toen onderzoekers van de Rockefeller Universiteit in de jaren vijftig diëten met 10 procent respectievelijk 40 procent vet bestudeerden, zagen ze dat proefpersonen in de 'light' groep grote hoeveelheden vet aanmaakten en opsloegen en hogere cholesterolwaarden ontwikkelden, terwijl de 'vette' groep geen eigen vet produceerde, een lager cholesterol kreeg en het normale gewicht behield. De Washingtonse arts en voedingsfysiologe dr. Artemis Simopoulos heeft talloze studies verricht naar de heilzame effecten van de cuisine op het eiland van haar jeugd. Patiënten krijgen van haar standaard de zeven richtlijnen van de mediterrane voeding.

- Eet dagelijks producten die rijk zijn aan omega-3 vetzuren, zoals vette vis, walnoten, koolzaadolie, lijnzaad(olie) en groene bladgroenten, vooral postelijn.
- Gebruik enkelvoudig onverzadigd vet (olijfolie en koolzaadolie) als basisvet.
- Eet tenminste zeven porties groenten en fruit per dag (de pyramide deelt groenten, peulvruchten en fruit op, de drie vakken beslaan het hele midden-segment).
- Eet veel plantaardige eiwitten uit bonen en noten.
- Beperk de consumptie van rood vlees en zuivel tot enkele malen per week.
- Ontwijk oliën en vetten die rijk zijn aan omega-6 vetzuren, zoals maisolie, zonnebloemolie, soja-olie en de meeste sauzen en mayonaises. Maak die laatste zelf van koolzaadolie.
- Ontwijk halvarine, margarine, koekjes en gefrituurd voedsel.

Als je alles wilt weten over de voordelen van een mediterrane voeding, lees dan Simopoulos' boek The Omega Diet; the lifesaving nutritional program based on the diet of the island of Crete.

Duitsland
Duitsers eten veel worst, maar per capita ook meer groenten en fruit dan wij. Hun voedingsschijf krijgt steeds meer weg van die van de mediterrane landen. Brood neemt een derde van de schijf in, maar Duits brood en Nederlands brood zijn totaal verschillend; Duits brood heeft een lagere glycemische index, het vult langer en bevat meer eiwit en micronutriënten.
Wat valt op
Ook in Duitsland worden groenten en fruit afzonderlijk gepresenteerd om mensen aan te sporen rijkelijk van beide te kiezen. De Duitse autoriteiten vertellen er bovendien bij dat de voedingswaarde van gewassen als gevolg van bodemverarming achteruit loopt en adviseren geregeld voor biologisch te kiezen. In het vakje vetten zien we boter en olijfolie (dus géén halvarine en maisolie), terwijl het verstandig gebruik van volle zuivelproducten wordt aangemoedigd. Bij onze oosterburen geen tofu, maar gewoon kaas. De wetenschappelijke basis voor die frivoliteit is groter dan je wellicht denkt. Uit de in juli gepresenteerde Malmö Studie blijkt dat mannen die relatief veel verzadigd vet eten minder vaak hart- en vaatziekten krijgen dan mannen die vooral meervoudig onverzadigd vet gebruiken. De beste voorspeller van cardiovasculair leed was de consumptie van suiker, transvetzuren en margarines.

Zweden
In Zweden ontbreekt een invloedrijke 'linolzuurlobby' (producenten van lucratieve, omega-6 rijke vetten), omdat het land al erg lang vrijwel uitsluitend koolzaadolie verwerkt. Mede daardoor geeft Livsmedelsverket, de Zweedse levensmiddelenautoriteit, de burgers duidelijke richtlijnen ten aanzien van de vetzuursamenstelling van hun voeding. De ratio omega-6/omega-3 mag niet hoger dan 4 zijn. Becel (dat omega-6 bekend en gewild maakte) is er een slechts vaag bekend merk. Wie om een fles plantaardige olie gaat, komt bij gebrek aan linolzuurrijke vetten vanzelf thuis met een fles koolzaadolie of olijfolie. Uit de twee jaar geleden afgesloten LiviCordia Studie, een vergelijkend onderzoek naar de cardiovasculaire gezondheid van mannen in het Zweedse Linköping en de Litouwse hoofdstad Vilnius, bleek dat de Zweden ondanks een fors hoger cholesterol vier keer minder hartinfarcten krijgen.
Wat valt op
Ook in het Zweedse model-smörgåsbord nemen groenten en fruit bijna de helft van de ruimte in. Zweden moeten meer groenten eten dan wij. Het segment is opgedeeld in knolgewassen, overige groenten en fruit. Dit om de Zweed, die van oudsher verknocht is aan koolrapen, bieten, wortelen, pastinaken en uien, aan te sporen een belangrijk deel van zijn koolhydraten uit deze vitaminen- en mineralenbommen te halen. De glycemische belasting van knolgewassen (en overige groenten) is laag, terwijl de maaltijden die je er mee maakt goed vullen. In het Zweedse broodmandje vind je vooral knäckebröd, dat een relatief geringe glycemische belasting geeft. Het eiwitsegment is eerlijk gevuld met kip, vlees, eieren, vis en garnalen; producten die in Zweden, net als bij ons, al honderden jaren dagelijks op het menu staan.

De beste en de slechtse vetten
Uitstekend
- olijfolie
- olijven
- vette vis (haring, makreel, heilbot, sardines, zalm, etc)
- koolzaadolie
- lijnzaden
- lijnzaadolie
- noten
Goed
- roomboter
- kokosvet
- volle zuivelproducten
Matig/Slecht
- zonnebloemolie
- maisolie
- (colesterolverlagende) dieetmargarines
- producten met bretrekkellijk veel transvetzuren, zoals koekjes, chips, patat, snacks en allerlei gemaksvoedsel.

De beste en de slechtse koolhydraten
Uitstekend
Groenten, fruit en allerlei laagglycemische knolgewassen
Goed
- zuurdesembrood
- ambachtelijk bereid 'zwaar' brood (ook wit)
- roggebrood pizza met dunne bodem
- veel groenten
- bonen
- aardappelen
- al dente pasta's
Matig/Slecht
Fluffig wit- en bruibrood van zowel de supermarkt als de meeste bakkers
- koek
- gebak
- energybars
- gesuikerde muesli's en cornflakes
- frisdranken
- vruchtensappen

De beste en de slechtse eiwitten
Uitstekend
- ei (mét de voedingsrijke dooier)
- witvis/tonijn
- garnalen
- gevolgte
- mager vlees
Goed
- bonen
- kaas
- kwark
- yoghurt
- worst
Matig/Slecht
- tofu en sojaproducten
- gezoete yoghurt
- frikadellen en kroketten

Drie querulanten over onze schijf van vijf
Een toenemend aantal academische zwaargewichten in de voedingsleer zet zich af tegen de huidige Amerikaanse en Westeuropese voedingsrichtlijnen, die op de zojuist beschreven uitzonderingen na nog altijd stevig waarschuwen voor het gebruik van vet. Die 'dwarsliggerij' wordt hen allerminst in dank afgenomen – er zijn enorme belangen in het geding – maar ze baseren zich op harde feiten. Men's Health etaleert drie afwijkende visies.

Walter Willett Hoogleraar epidemiologie en humane voedingsleer van de Harvard School of Public Health, die een dikke vinger in de pap had bij zo'n beetje elk groot onderzoek dat ooit is gedaan naar de invloed van voeding op gezondheid en ziekte. In 2002 zorgde deze autoriteit voor grote opschudding door in een toonaangevend vaktijdschrift en in de New York Times te stellen dat de Amerikaanse voedingspyramide (vrijwel identiek aan onze Voedingsschijf) grotendeels verantwoordelijk moet worden gehouden voor de epidemie van vetzucht, diabetes en hart- en vaatziekten. Tot ontzetting van de voedingsindustrie en het diëtistencorps schreef hij dat de huidige voedingsadviezen veel te zwaar leunen op geraffineerde graanproducten (pas op, ook het Nederlandse bruinbrood dat het Voedingscentrum adviseert is een sterk geraffineerd graanproduct), aardappelen en magere zuivel en dat niet langer valt te ontkennen dat dat rampzalige consequenties heeft. De vraag waarom er drie jaar later niets aan de adviezen is veranderd, beantwoordde Willett toen ook al, in de laatste regels van zijn Mea Culpa: 'Goede voedingsvoorlichting behoort uitsluitend te zijn gebaseerd op wetenschappelijke waarnemingen. De huidige voedingscentra zijn niet de aangewezen instanties om onafhankelijke voedingsrichtlijnen op te stellen, omdat die doorgaans nauwe banden onderhouden met de voedingsindustrie. Helaas heeft de politiek dermate weinig inzicht in de materie, dat vanuit die hoek nauwelijks corrigerende maatregelen te verwachten zijn.' Willett ontwierp een eigen voedingspyramide, waarin veel meer nadruk ligt op groenten en fruit, onverzadigde vetzuren en ongeraffineerde graanproducten met een lage glycemische index. In tegenstelling tot veel collega 'critici' maakt Willet nog steeds geen onderscheid tussen de onverzadigde vetzuren omega 6 en omega 3. Opmerkelijk in zijn advies is de dagelijkse multivitaminenpil, die hij aanbeveelt omdat veel producten naar zijn mening als gevolg van bodemverarming geen optimale hoeveelheden vitaminen, mineralen en sporenelementen meer bevatten.

Berit Johansen Celbiologe dr. Berit Johansen van de Technische en Natuurwetenschappelijke Universiteit in het Noorse Trondheim is ervan overtuigd dat de meeste voedingsschijven en -pyramides binnen tien jaar ondersteboven zullen worden gekeerd. 'Er is inmiddels zo overweldigend veel bewijs dat de huidige aanbevelingen het ontstaan van chronische ziekten in de hand werken, dat de vraag niet langer is of het roer omgaat, maar wanneer. De officiële adviezen zetten mensen indirect aan tot de consumptie van ongezonde hoeveelheden pizza, baguettes, pasta en gezoete producten. Voor voedingsfysiologen en dierenartsen is het zo klaar als een klontje waarom we dikker en zieker worden. We eten 'soortvreemd'.' Johansen construeerde op basis van haar onderzoek een eigen voedingspyramide, maar mag die van haar overheid niet algemeen aanbevelen. Na een hoop gesteggel kreeg haar universiteit toestemming om het in dit artikel afgedrukte model officieel te adviseren aan (uitsluitend) chronisch zieken. Een beknopte toelichting:
Rond de 30 procent van de energie moet worden gedekt met hoogwaardig eiwit uit vis, schaaldieren, ei, vlees en gevogelte. Het leeuwendeel van de koolhydraten dient te komen uit grote hoeveelheden groenten en fruit. De resterende 30 procent energie moet zoveel mogelijk worden geleverd door bronnen van enkelvoudig onverzadigde vetzuren, zoals olijfolie en koolzaadolie. Voor de meervoudig onverzadigde vetzuren kunnen we het beste vertrouwen op vette vis en kleine hoeveelheden koolzaadolie. Johansen: 'Het is onvergeeflijk dat in sommige Europese adviezen nog geen onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende onverzadigde vetzuren. Mensen denken dat 'plantaardig' per definitie 'goed' is en kopen een olie of spread met veel linolzuur. Dat is nou net de achterdeur uit. Het bevordert ontstekingsreacties, maakt ons insulineresistent, stimuleert de vetopslag en ondermijnt het immuunsysteem.'

Loren Cordain Ook deze hoogleraar aan de Colorado State University, veegt de vloer aan met onze Voedingsschijf. Nog even als opfrisser: Den Haag beveelt volwassen mannen een dagmenu aan bestaande uit 6 boterhammen met halvarine plus 'iets' erop, 200 gram groenten, 2 stuks fruit, 1 plak kaas, een glas melk en 120 gram vlees (inclusief vleeswaren). Cordain: 'Het is onmogelijk om met zo'n rantsoen een optimale en evenwichtige hoeveelheid voedingsstoffen binnen te krijgen. Zelfs een stilzittende bejaarde heeft er niet genoeg aan.' Dat laatste werd enkele jaren geleden pijnlijk aangetoond in een Rotterdamse studie, waaruit bleek dat driekwart van de senioren die worden gevoed met volgens de voedingsschijf samengestelde Tafeltje Dekje maaltijden, ernstige tekorten heeft aan een hele rits vitale vitaminen en mineralen. Cordain: 'Mensen raken niet verzadigd en gaan waarschijnlijk gaan snaaien. En de vetzuurverhouding van dit voorschrift schreeuwt om moeilijkheden. Waar zijn de bronnen van plantaardige omega-3 eigenlijk?'.

Bron: Melchior Meijer in Men's Health


Deel dit bericht:
Email Drucken Favoriten Twitter Facebook Stumbleupon Digg Technorati blogger google Yahoo
Aantal keren gelezen: 2200
Reacties (0)Add Comment

Reageer op dit artikel:

busy
 
Gerelateerd aan dit artikel
Interview met Colin Campbell over melk
Wij zijn opgegroeid met het idee dat we melk moeten drinken om gezond te blijven, wat denkt u hiervan? Wij moeten onze gedachten hierover ietwat bijstellen. Ik ben natuurlijk ook... Lees verder...
Net binnen gekomen
Overbelasting zorg door huidkanker
Het aantal behandelingen van huidkanker stijgt zo snel, dat het onmogelijk is om met de huidige middelen goede zorg te kunnen blijven bieden. Dat blijkt uit... Lees verder...
Nano-lifters vallen kankercellen aan
Onderzoekers hebben een nanodeeltje ontwikkeld dat voor het eerst een medicijn rechtstreeks in een kankercelkern kan brengen. Dit biedt nieuwe... Lees verder...
Hypnose helpt bij prikkelbare darm
Hypnose kan een effectieve behandeling zijn bij het prikkelbare darmsyndroom (PDS). Het verlicht bij 40 procent van de patiënten de klachten, zo blijkt uit... Lees verder...
Lange vrouw hogere kans op eierstokkanker
Lange vrouwen lopen een groter risico op eierstokkanker. Dat blijkt uit een recente studie. Voor het onderzoek analyseerden wetenschappers van de Universiteit... Lees verder...
Scharreleieren even gezond als biologische
Voor je gezondheid maakt het niet uit welke eieren je koopt. Een biologisch of vrije-uitloopei verschilt in samenstelling niet bijzonder van een gewoon... Lees verder...
'Stof in aardbeien verlaagt kans Parkinson bij mannen'
Aardbeien, zwarte bessen, blauwe bessen en bramen kunnen bescherming bieden tegen Parkinson. Dat stellen althans onderzoekers van de Harvard School of Public... Lees verder...
'Je supermarkt bepaalt je gewicht'
De supermarkt die je bezoekt om je boodschappen te doen, is van invloed op je gewicht. Dat suggereert nieuw Frans onderzoek. Uit het onderzoek, gepubliceerd in... Lees verder...


Laatste update: 28 mei 2018  © Copyright TotalCoach 2005 - 2012 | Disclaimer

Choose your language
Zoeken op
Laatste nieuws
Totaal

Bewegen

Voeding

Psyche

Afslanken

Zwangerschap

Overig

Lezershoek

Meestgelezen nieuws
Totaal
Bewegen
Voeding
Psyche
Afslanken
Zwangerschap
Overig
Lezershoek